Gelsenkirchen

In het Ruhrgebied wemelt het van de Duitse volksclubs, maar geen club is zo diep regionaal verankerd als Schalke 04, de trots van de mijnwerkers. Samen met SANTOS en oud-speler Youri Mulder gingen we een dag lang op zoek naar de ziel van Schalke. "De mensen hier willen de spelers letterlijk kunnen aanraken."

Gelsenkirchen

Duitsland

Vliegveld: Düsseldorf Airport
Plaats: Düsseldorf
IATA code: DUS
www.dus.com

Timezone
De timezone van Düsseldorf is Europe/Berlin.

Betaalmiddel
In Duitsland is de officiële munteenheid de Euro. Valutacode EUR.

Landnummer
Het landnummer is het nummer dat je gebruikt voor internationale telefoongesprekken. Om vanuit Nederland een telefoonnummer in Duitsland te bellen of sms’en toets je voor het telefoonnummer +49 of 0049.

Glück auf

Glück auf is de befaamde Schalke-kreet voor een wedstrijd. De mijnwerkers zeiden het als ze hoopten dat er steenkool of een andere grondstof zat waar ze wilden hakken of boren. Het werd later de kreet als ze naar beneden gingen, of naar boven wilden. In beginsel gebeurde dat via een gevaarlijke twee uur durende ladderklim, waarbij veel ongelukken gebeurden. Het betekent nu iets van 'veel geluk'.

11:30 uur
VELTINS ARENA

"Wo sind die Zetteln?" Youri Mulder loopt in stevige pas door de Veltins Arena, de wat megalomane thuishaven van Schalke 04. Bij de Duitse volksclub beleefde Mulder zijn mooiste voetbaltijd, ruim twintig jaar geleden. Vandaag wandelt hij door het charmante clubmuseum, in de hoek van het stadion.
Mulder heeft een missie. Waar die "Zetteln" zijn, vraagt hij nogmaals aan gids Ruben. Mulder zoekt stembiljetten. Met de geestdrift die ook zijn vader Jan kenmerkt, verklaart hij: "Er mocht bij Schalke in de jaren zeventig ooit gestemd worden door het publiek, of de club de Braziliaanse international Marinho moest kopen. Iedereen in het Parkstadion kreeg een formuliertje, Marinho zelf was er ook. Dat is toch geweldig?"
Het zegt veel over Schalke, het saamhorige soldeersel van Gelsenkirchen, stad bestaande uit allerlei ministadjes, dorpen en buurtjes, zonder duidelijk hart. En toch ook weer met. Mulder: "Het hart is Schalke. Maar Gelsenkirchen is evengoed: de liefde voor de mijn. Gaan we zo zien. Ik heb al afgesproken met iemand bij een oude mijn."
Het was lang verplichte kost voor alle Schalke-spelers: een bezoek aan een kolenmijn genaamd Hugo. Het bloed van Schalke is niet rood, niet blauw, maar eigenlijk zo zwart als kool. Gelsenkirchen is een mijnstad, Schalke een mijnwerkersclub.
Youri Mulder is analyticus bij Ziggo Sport, en voorheen bij NOS Studio Voetbal, voormalig assistent bij FC Twente en Schalke. Bij Schalke was hij ook al tweemaal interim-trainer.
Maar Gelsenkirchen kent hem vooral als spits van de 'Eurofighters', de ploeg die de UEFA Cup voor Schalke won in 1997. Schalke was daarvoor hooguit een middenmoter; de grote successen uit de jaren dertig en veertig, toen zeven van de acht landstitels werden behaald, leken nooit meer terug te komen.
Met de Europese beker kwam definitief hernieuwde aansluiting met de Duitse subtop, later zelfs de top. Schalke was praktisch kampioen in 2001, op een legendarische laatste speeldag in het Parkstadion, maar Bayern München scoorde in blessuretijd, waardoor de titel alsnog naar het zuiden ging.
'Vier Minuten Meister' - het is een drama voor alle Schalker zo groot als dat van het WK'74 voor Nederlanders. Mulder ziet, zoals het een Mulder betaamt, schoonheid in het drama. "Het was zo dramatisch en daardoor zo onvergetelijk, dat die ploeg waarschijnlijk beroemder is geworden dan als we kampioen waren geworden."
Heel Duitsland weende met Schalke mee. Nou ja, op rivaal Borussia Dortmund na. En wellicht dat er bij een andere buurman ook gegniffeld werd. Het wemelt in de Duitse industrieregio van de ambitieuze volksclubs: MSV Duisburg, FC Köln, Fortuna Düsseldorf, Borussia Mönchengladbach, VfL Bochum.
Het bezoek met Mulder aan het Ruhrgebied, niet alleen zeer dichtbeclubd, maar ook zeer dichtbij (vanaf de grens rijd je binnen een uur naar de meeste clubs), werd geëntameerd door SANTOS, Mulder nam vervolgens spontaan de regie in handen. "Ik weet wel wat leuke plekken. Is alleen wel in Gelsenkirchen. Niet erg, toch?"
Welnee. Inzoomen op Schalke is al interessant genoeg. Hoewel Borussia Dortmund wat successen en stadionbeleving de meerdere is van Schalke, mogen de 'Köningsblauen' zich toch verheugen op een grotere populariteit in de regio. "Dortmund gaat prat op een meer international imago", vertelt Mulder. "Schalke is in alles een symbool van de Ruhrpott. Lokale, regionale trots."
Schalke is al jaren een rijke club, zeker sinds de komst van de Veltins-Arena (die overigens onder de veel fraaiere naam Arena AufSchalke werd geopend), maar heeft de status van 'club van het ondergrondse volk' slim uitgebouwd. De gang naar het veld is zelfs omgetoverd tot een quasi-mijnschacht.
Het stadion doet denken aan de ArenA en GelreDome, maar dan met een meer prominente witte overkapping. Mulder komt nog graag naar wedstrijden. Het stadion mag dan wat gelikt zijn en het spelersverloop groot, de fans zijn nog even begeesterd. Er wordt de hele wedstrijd door gezongen, en vooraf en nadien is het ganz gemütlich bierdrinkend en curryworst eten rond het stadion bij de talloze kneuterig aangeklede kraampjes.

12:05 uur
SCHALKE MUSEUM

Het inpandige Schalke Museum is relatief bescheiden, maar fraai. Het is modern, met videoprojecties, interactieve foefjes en een computerspel voor de jeugd, maar toch ook oprecht ouderwets, vooral dankzijn de talloze portretfoto's van oud-spelers in oude lijstjes aan de muren en bestofte snuisterijen in de vitrines.
Elk tijdvak wordt met beelden en tastbare herinneringen uitgelicht. Zo komen we geregeld een fragment tegen met een hakenkruisvlag - juist in de nazitijd was Schalke het succesvolst. Het werd zelfs als Arische voorbeeldclub gesteld door Hitler cum suis, al waren de grootste sterren toch echt van Poolse komaf.
Gids Ruben neemt ons mee naar het uitgebreide deel, waar allerlei relikwieën van de 'Eurofighters' liggen. Mulder miste de finale tegen Internazionale door knieproblemen. "Gemengde gevoelens? Nee, blijdschap. Ik had trouwens ook mijn waarde in die finale. Ik moest op de tribune telkens aan de spelersvrouwen uitleggen hoe het ervoor stond in de strafschoppenserie."
Hij regelde bovendien het Inter-shirt dat in de vitrine ligt te pronken. Dat was nog een hele toer. De Inter-spelers mochten hun shirt eigenlijk niet afstaan, zo teleurgesteld waren de Inter-bobo's over de nederlaag tegen het toen nog nietige Schalke. Mulder ging op jacht en trof landgenoot en strafschopmisser Winter, die zijn shirt stiekem ruilde.
Pal erboven hangen de originele opstellingssheets van de finale, handgeschreven door trainer Huub Stevens. "Mooie man, een absolute grootheid bij deze club. Klein hartje, vaak een beetje bozig. Dat had ik ook nodig. Als mijnwerkerszoon paste Huub hier perfect."
Ook Mulder zelf was vanaf de eerste dag een publiekslieveling in Gelsenkirchen. Niet in de laatste plaats door zijn memorabele doelpunt tegen Borussia Dortmund, in zijn eerste thuiswedstrijd voor Schalke in 1993. "Min ouders waren er, mijn broer Gerret, en Kees van Kooten en zijn vrouw en kinderen. Ze wisten niet wat ze meemaakten, 90.000 mensen die ongelofelijk tekeergingen."
Door zin knieproblemen kwam Mulder in negen seizoenen tot slechts 176 wedstrijden en moest hij op zijn 31ste al stoppen. Maar als prominent lid van de 'Eurofighters' kan hij nooit meer stuk in Gelsenkirchen.
In het clubmuseum zijn gipsafdrukken van alle voeten van de succesploeg tentoongesteld. Mulder pikt die van hemzelf er zo uit. "Ik zie het aan die blaar bij mijn teen. Ik had altijd een blaar." Ook zijn voetbalschoenen hebben hun eigen handtekening. "De linkerpunt is kapot. Ik droeg ze tot ze uit elkaar vielen."
De meeste trainingen zijn anno 2019 altijd openbaar onder de huidige coach Tedesco, die Schalke in 2018 naar de tweede plaats leidde. Weinig clubs stellen zich zo nadrukkelijk open voor de eigen fans als Schalke. Mulder: "Mensen willen hier de spelers letterlijk aanraken. Ik had er veel mee, nog steeds wel. Ha, ik woonde na Gelsenkirchen Olaf Thon en Jens Lehmann uit Essen ook het dichtstbij, denk ik."
Hij keek als kind al veel naar Duits voetbal. "We woonden in Bussum, daar kon je eigenlijk geen Duitse zenders ontvangen. Maar Jan had een enorme antenne op het huis geplaatst, want die wilde het Belgisch voetbal volgen. Zag er niet uit, die enorme schotel op ons huis. Een bakbeest."
Hij laaft zich aan stokoude, speciale herinneringsspeldjes en een Schalke-asbak, zo antiek ogend dat niemand er zijn askegel inzoom durven tikken. Maar dan versnelt hij zijn pas weer. "Wo sind die Zetteln?", vraagt hij aan gastvrouw Birgit. "Voor die Braziliaan? Of hij mocht blijven?"
Birgit weet het wel. Onder een bruin colbert en een dikke, half opgebrande sigaar van de legendarische manager Rudi Assauer ligt inderdaad een soort  stembiljet. Erop staat: "Marinho kaufen", met daaronder in te krassen rondjes met 'ja' of 'nein' erboven.
Uiteindelijk stemden de fans tegen. Tot frustratie van voorzitter Günter Siebert, die een groot fan was van de linksback van het nationale Braziliaanse elftal. De extravagante, aan alcohol verslaafde Marinho, die het na zijn carrière nog als muzikant probeerde, zou in 2014 berooid sterven.

13:15 uur

RESTAURANT LA SCALA, SCHLESISCHER RING


Dat weten ze allemaal nog wel bij La Scala, het Italiaanse restaurant waar Mulder ons mee naartoe troont voor een copieuze Italiaanse lunch, met als hoogtepunt de zeeduivel met spinazie in roomsaus.
Youri wordt omhelsd door eigenaar Carmelo Campisi. Carmelo zat naast Mulder op de tribune in San Siro tijdens de UEFA Cup-finale. Vol trots en met behulp van een oude map vol Bild-artikelen vertelt hij hoe Mulder en de spelersvrouwen naar het veld leidde door de Italiaanse stewards in straat-Italiaans duidelijk te maken wat voor belangrijk gezelschap hij bij zich had.
La Scala, voorheen in het centrum, nu aan de Schlesischer Ring gelegen, is een favoriet toevluchtsoord voor Schalke-spelers.
Émile Mpenza verpoosde zich vaak boven het restaurant in gezelschap van een verse verovering. Als een briesende Stevens vroeg waar "der Émile" was, hield Carmelo zich van de domme. Hij was de vriend van de spelers. Hij toont een Bild-pagina met daarop een foto van Mpenza, die op zijn ondershirt "Ciao Carmelo" had geschreven als bedankje.
Met smaak vertelt Carmelo over die keer dat Assauer in de nacht aanbelde, omdat hij per se zijn geliefde vitello tonato wilde eten na een avond naborrelen na een wedstrijd van Schalke. Carmelo sliep al en had bijzonder weinig trek de keuken nog in te gaan. Dus vroeg hij het gouden horloge van Assauer als betaling. Woedend gaf Assauer het aan hem. Toen haastte Carmelo zich toch maar naar de keuken. Assauer vroeg het nooit terug. 
Na nog wat omhelzingen en de toevoeging van Mulder dat het eten nog altijd fantastisch is en de service nog steeds belabberd, verlaten we La Scala.
In de auto mijmert Youri weer over het lot van Assauer. "Ik vind dat echt heel erg. Hij schijnt in een kamertje te liggen, zonder bezoek van familie. Helemaal hulpeloos."

14:55 uur

STEENKOLENMIJN HUGO, DEVESESTRASSE


Het was Assauer die zich ook bekommerde om de band met de volgende halte: de oude steenkolenmijn Hugo, die in 2000 na 127 jaar trouwe dienst voorgoed werd gesloten. Onder de bezielende leiding van bedrijfsleider Klaus Herzmanatus is er op dezelfde plek een soort schatkamer geschapen  waar de herinnering aan het mijnwerkersleven levend wordt gehouden. Assauer doneerde de eerste 3.000 euro cash om dat mogelijk te maken.
Met een enthousiast "Was ist los?!" begroet Mulder de besnorde Herzmanatus, die nog snel naar de kapper is geweest. "Speciaal voor dit hooggeëerde bezoek. Youri is altijd oprecht geïnteresseerd geweest in de nauwe band tussen de mijn en voetbal."
De hele week zaten de mijnbouwers onder de grond, behalve de zaterdagmiddag, weet Klaus, die zelf decennia in Hugo werkte, net als zijn vader, grootvader en overgrootvader. Die laatste hakte nog met de pikhouweel, daarna kwam de drilboor.
Het was werken in permanent donker, met kans op het inademen van giftige lucht of een explosie en sowieso een gesloopt lijf. "Maar ik kijk er vol vreugde op terug. Het was een geweldige tijd vanwege het kameraadschap. Je moest op elkaar vertrouwen onder de grond. Het betaalde best goed en op zaterdag gingen we met z'n allen naar Schalke."
In het verleden werkten sommige spelers, zoals Willi Koslowski, doordeweeks ook zelf in de mijn. Schalke-spelers en -fans worden 'Knappen' of 'Kumpels' genoemd, tevens de geuzennaam van mijnwerkers.
Mulder: "Assauer wilde ook alleen spelers die bij de kumpelmentaliteit pasten. We hadden echt een geweldige groep."
Klaus blijft doorratelen over zijn geliefde mijn. Dat het een van de meest productieve in de regio was, dat mijnwerkers een kogel voor elkaar zouden vangen. Mulder gaat dubbelgevouwen in een geel mijnkarretje zitten. "Ja sorry, maar dit was toch niet te doen, Klaus?"
Klaus: "Nee, het was geweldig! We hielden van de mijn."
Het landschap glooit doordat de mijnbouw het land liet verzakken, terwijl uitgegraven grond flinke heuvels opwierp waarvandaan je een prachtig uitzicht op de stad hebt. Ook onder het veld van het Parkstadion was de mijnbouw actief. "Door de verzakkingen loopt het veld meters af", zegt Klaus. Lachend: "Daarom scoorde Youri zo makkelijk."
We zijn inmiddels in de demonstratieruimte, waar menig Schalke-supporter zijn bruiloft vierde. Twee deuren dieper in het gebouw, verstopt haast, huist de grootste trots van Klaus: een alternatief Schalke-museum vol ingelijste voetbalshirts aan de muren, een drie meter hoge Schalke-knuffelbeer en de meeste uiteenlopende voetbalprullaria, Het allermooist zijn de typische spijkerjacks, volgeplakt en -genaaid met emblemen, kreten en symbolen, hetzij pro-Schalke, hetzij anti-Dortmund.
Foto's van tal van Schalke-spelers die de mijn bezoeken, hangen onder de shirts. Onder hen ook een jonge Youri Mulder en de Nederlandse spits die hem later wat doelpunten betreft overtroefde, Klaas-Jan Huntelaar.
Klaus heeft zo veel verzameld, dat hij nog een tweede museum heeft: Das kleine Museum aan de Eschweilerstrasse , dus moeten we daar ook even langs. Mulder komt er voor de derde keer vandaag een paar van zijn oude voetbalschoenen met kapotte punt tegen. Een van de pronkstukken is de eerste trainerslicentie van Huub Stevens. Stevens smeet het papiertje naar Klaus, omdat de Limburgse coach het gebedel om spullen van Klaus zat was. 
En dan is het tijd voor het grootste culinaire Schalke-cliché.

17:45 uur

CURRY HEINZ, THEODOR-OTTE-STRASSE

Curry Heinz is een snackbar waar de kleur blauw overheerst, maar dat is eerder regel dan uitzondering in Gelsenkirchen. Pal ernaast ligt ook nog Glück aug Brauhaus Sutum, zo'n typisch Duits biercafé met Schalke-souvenirs, charmant en desolaat tegelijk, een ontmoetingsplek op wedstrijddagen.
De gesneden curryworst van Curry Heinz is overgoten met deciliters ketchup.Het smakt niet bepaald exquise. Maar het enthousiasme van de snel door zijn personeel opgetrommelde eigenaar Heinz vergoedt alles. "Sorry Youri, maar je komt niet weg zonder de Wall of Fame te hebben getekend."
Mulder zet zijn handtekening en poseert daarna met Heinz voor de deur van Curry Heinz. "Glück auf" zegt Heinz. En of we nog wel even langs het Glück aug-Kampfbahn gaan, het eerste Schalke-stadion, de plek waar de club zijn grootste successen vierde. "Dat is toch zo mooi."




Het stadion ligt er nog altijd, en ook hier is een tribune volledig intact gebleven. Youri: "In de verte zie je de loketten nog."
Na een laatste "Glück auf" zet Mulder koers naar Enschede. Ja, hij heeft wel even in Gelsenkirchen gewoond, maar de stad zelf is nogal grauw en onsamenhangend.
Fans adoreren spelers van nu en vroeger, een Schalke-speler is voor altijd publiek bezit. Voor Mulder hoeft dat niet zo, althans: niet elke dag.
Liever rijdt hij er af en toe eens naartoe. De route is ook voor nieuwkomers heel eenvoudig. Gewoon de auto's met Schalke-stickers op de bumper volgen. "Op een gegeven moment worden dat er steeds meer. Dan weet je dat je Gelsenkirchen nadert."

Local legend

Olaf Thon

De aanvallende middenvelder was als geboren Gelsenkircher direct populair bij de fans, ook door de Bon Jovi-coupe die hij lang had. Werd wereldkampioen met Duitsland in 1990 en keerde na zes succesvolle jaren bij Bayern München, waar hij Matthäus opvolgde, terug bij Schalke om als defensiechef de UEFA Cup te winnen. Is CDU lid, Kicker-columnist en Schalke-ambassadeur.

De 'Kohlenpott', de botsing tussen Ruhrreuzen Schalke en Borussia Dortmund, kun je het best bekijken in het Westfalenstadion (geopend in 1974, ook bekend onder de naam Signal Iduna Park) van Borussia aan de Strobelallee. Op 'Die Gelbe Wand' staan 25.000 BVB-fans te brullen. Het blauwe uitvak draait zich tijdens het clublied van Borussia massaal om, de middelvinger hoog in de lucht. Snuif vooral nostalgie op bij het oude stadion, Rote Erde.

Local legend

Ernst Kuzorra

Rond het Schalke-stadion ligt de Ernst-Kuzorra-Weg. Kuzorra (1905-1990) werd zesmaal kampioen met Schalke. Hij was met zijn zwager Fritz Szepan het hart van de 'Schalker Kreisel', een soort tiki-taka-voetbal avant la lettre. Weerstond de lokgroep van clubs die hem wel wilden betalen. Kuzorra was allang blij dat hij op zeker moment vrijgesteld was van werk in de mijn.

Gouden tip

Klaas-Jan Huntelaar


"Bij Schalke zit altijd iemand op de tribune met een trompet, die een liedje speelt dat iedereen meeschreeuwt. Ze noemen hem 'Trompeter Willy'. Hij is een diehardsupporter en heeft een eigen Kneipe, m'n broer is er weleens geweest. Als je Schalke wilt begrijpen, moet je Willy spreken. De derby speelde ik het liefst bij Dortmund. Zoals ik ook liever De Klassieker in De Kuip speel. Ik krijg echt een kick van die vijandigheid, alsof je in een heldenfilm verzeild bent geraakt. Over films gesproken, pak onderweg naar Schalke in Bottrop vooral ook even Movie Park mee."

Vrienden van VanBastisch