R e g i o

Londen

Londen is als voetbaltrip al bijna een cliché geworden. Bovendien: steeds meer authentieke stadions in de Engelse wereldstad verdwijnen, het heerlijke Griffin Park van Brentford is de volgende. Gelukkig is er nog zó veel keus, dat er genoeg te genieten valt, van Premier League tot non-league.

Het nodigt misschien niet uit om verder te lezen, maar laten we eerlijk zijn: eigenlijk ben je al te laat. Wie het Londense voetbal in volle glorie had willen zien, had op Highbury, White Hart Lane en Upton Park (The Boleyn Ground) moeten zijn. Monumentale stadions, iconen van het Engelse voetbal zoals het ooit bedoeld was, compleet vervlochten met hun eigen wijk of stadsdeel. West Ham United zat tot 2017 in de vezels van Oost-Londen. In de directe omgeving van metrostation Upton Park wemelde het van de cafés, winkeltjes en pubs in Claret & Blue. Nu het verhuisd is naar het voormalige Olympisch Stadion is daar niets meer van over. In de wijde omtrek is geen authentieke pub meer te vinden, de aanhang van West Ham belandde in een complexe identiteitscrisis. Alleen daarom al moet je als de sodemieter naar Brentford, Crystal Palace, Fulham en (iets verder weg) Luton Town.

Londen

Engeland

Vliegveld: London Stansted Airport / London Heathrow Airport
Plaats: Londen
IATA code: STN / LHR
www.stanstedairport.comwww.heathrow.com

Timezone
De timezone van Londen is Europe/London.

Betaalmiddel
In Verenigd Koninkrijk is de officiële munteenheid de Pond Sterling. Valutacode GBP.

Landnummer
Het landnummer is het nummer dat je gebruikt voor internationale telefoongesprekken. Om vanuit Nederland een telefoonnummer in Verenigd Koninkrijk te bellen of sms’en toets je voor het telefoonnummer +44 of 0044.

Fulham FC

Craven Cottage

Ideale ontmaagding
PREMIER LEAGUE VOETBAL IN ANTIEK STADION

Voor wie nog nooit in Londen is geweest, ligt keuzestress op de loer, want je verzuipt hier in de clubs. Je wilt naar de Premier League, maar ook naar het zogenaamde 'authentieke Engelse voetbal'. O ja, en moet dat eigenlijk allemaal met kaartjes en vervoer?
Gelukkig is er Fulham Football Club, de ideale ontmaagding voor een voetbalweekendje Londen. Premier League-voetbal in een antiek stadion uit 1896, gelegen aan de oevers van de Theems.
Het zit altijd gezellig vol, maar uitverkocht is het zelden. En Fulham is zo onweerstaanbaar charmant, dat je prima je vrouw of voetbalhatende neef kunt meenemen. Ga je daarna lekker naar Harrods, of lunchen in de deftige wijk Fulham. En is je gezelschap wél voetbalfan, dan loop je binnen een minuut of twintig naar Chelsea en Stamford Bridge.
Op wedstrijddagen is alleen al de wandeling naar Craven Cottage magisch, vanaf metrostation Putney Bridge, langs de rivier en door Bishops Park. Je waant je haast in een Engelse feelgoodfilm met Hugh Grant (niet toevallig supporter van Fulham). Supporters hangen rond in het koffiehuis in het park, bladerend in een programmaboekje. Kinderen voetballen. In de verte doemen de lichtmasten al op.

Bijna net zo mooi is de wandeling vanaf Hammersmith, aan de noordkant van het stadion, tussen de Victoriaanse huizen door. Je krijgt spontaan zin om in Londen te gaan wonen, maar helaas: deze buurt is alleen voor de steenrijken. Zelfs voor de kleinste huisjes betaal je hier al snel een miljoen pond.
Wat Craven Cottage zelf zo betoverend maakt, is niet zo heel ingewikkeld. De monumentale gevel aan Stevenage Road bijvoorbeeld, een ontwerp van de legendarische stadionarchitect Archibald Leitch. De klapstoeltjes zijn hier nog van hout, op het dak staat een zogenoemde 'gable' met de clubnaam erop. En dan is er nog het antieke paviljoen in de hoek van het veld, een replica uit 1905 van het kleine jagershuisje dat hier drie eeuwen geleden stond.
Het stadion is uniek gelegen en, ook niet onbelangrijk, voortreffelijk aangepast aan de moderne tijd. De tribunes achter beide doelen zijn betrekkelijk nieuw, maar dat doet niets af aan het heerlijke gevoel van nostalgie op Craven Cottage.
Minpuntje? Het publiek is tamelijk braaf. Ga daarom in het geweldige uitvak zitten, als het even kan.

Stadioncapaciteit: 25.700
Stevenage Road, Fulham, Londen SW6
www.fulhamfc.com

Twee jaar lang stond er op Craven Cottage een standbeeld van Michael Jackson. Niet dat de popster iets noemenswaardigs met Fulham had, maar vriend en toenmalig clubeigenaar Mohamed Al-Fayed vond het wel een leuk idee. Tegenwoordig staat het beeld in het National Football Museum in Manchester.

Pubs, hippe koffiezaakjes, fraaie winkeltjes
OP HET NIPPERTJE GERED

Ga voor de wedstrijd vooral een pint drinken bij The Crabtree, idyllisch gelegen aan de Theems, op een paar honderd meter van het stadion. Op zonnige dagen staan supportersgroepen hier door elkaar heen in de cafétuin, samen filosoferend over de opstelling, Fulham is voor veel Engelse clubs de favoriete uitwedstrijd. Je kunt er zorgeloos naartoe, het uitvak is groot en de ligging is ideaal voor een dagje Londen. In heel Hammersmith & Fulham krioelt het van de fraaie pubs, hippe koffiezaakjes en geinige winkeltjes. 
Toch scheelde het niet veel of Craven Cottage was verdwenen. Tussen 2002 en 2004 stond het stadion leeg, Fulham was in die jaren vastbesloten er een geheel nieuw stadion te bouwen. Tijdelijk speelde het toen op Loftus Road van Queens Park Rangers, verderop in West-Londen.
De plannen waren vergevorderd, maar de financiering kwam niet rond, terwijl de lokale overheid dwarslag. De fanatieke protestgroep 'Back to the Cottage' had succes. In 2004 liet de club de oude staantribunes achter beide doelen vervangen. Fulham keerde terug op zijn historische plek.

Van Fulham naar Chelsea
DE STRAAT VAN GEORGE BEST

Wandel vooral een keer over Fulham Palace Road naar Chelsea, of andersom. Het beroemde King's Road, de hipste straat in het Londen van de seventies, ligt iets voorbij stadion Stamford Bridge. george Best kwam er dolgraag in zijn 'vergeten' voetbaljaar bij Fulham, seizoen 1976-1977, maar zeker ook na zijn carrière.
Het gebied tussen Fulham en grote broer Chelsea is sowieso prachtig (voetbal)gebied: tal van spelers hadden hier winkels of gingen er op stap. Ga  vooral naar pub The Butcher's Ook. Hier, op de bovenste verdieping, werd in 1905 Chelsea Football Club opgericht. Je kunt er nog steeds volop verwijzingen vinden.

Local legend

Voor de hoofdtribune van het stadion staat het standbeeld van Johnny Haynes, de vermoedelijk beste Fulham-speler ooit. Maar we noemen hier ook even Sir Bobby Robson (1933-2009), de lieve gentleman van het Engelse voetbal. Robson, tussen 1990 en 1992 trainer van PSV, begon zijn spelers- én trainerscarrière op Craven Cottage. Een stadion dat pas bij zijn status en karakter.

Ongeveer ter hoogte van Craven Cottage wordt sinds 1856 (met uitzondering van oorlogsjaren) jaarlijks The Boat Race gehouden tussen roeiers van de universiteiten van Cambridge en Oxford. Dit gedeelte van de Theems, tussen Putney en Mortlake, is ook daarom klassiek roeigebied; recht tegenover het stadion vind je London Rowing Club. Iets verderop aan Putney Pier liggen een paar geweldige 'riverside pubs' bovendien, ook populair bij voetbalsupporters. Absolute aanrader: The Boathouse, tevens een brouwerij.

AFC Wimbledon

Kingsmeadow

Een voetbalsprookje
TERUG NAAR PLOUGH LANE

Binnenkort keert AFC Wimbledon terug naar Plough Lane, de plek waar de club groot werd, op een slordige drie kilometer van het beroemde tennispark. Aldaar verrijst een geheel nieuw stadion.
Dat is niet altijd goed nieuws, maar in dit geval juist wel. Sterker: het is een sprookje, de kroon op het werk van alle Wimbledon-supporters die op ongeëvenaarde wijze hebben gevochten voor hun club, bijna dertig jaar lang.
Kort samengevat: Wimbledon moest Plough Lane in 1991 verlaten, omdat het stadion niet meer aan de moderne eisen voldeed. De club trok jarenlang zielloos door Londen, verloor steeds meer publiek, en werd in 2001 liefdeloos verkocht aan een consortium in Milton Keynes, tientallen kilometers verderop.
De oude voetbalclub Wimbledon ging al snel verder onder de naam MK Dons, tot woede van zo'n beetje het hele Engelse voetbal, maar vrijwel meteen richtten de supporters hun eigen club op: AFC Wimbledon. een teamtje dat begon bij de amateurs, maar opstoomde tot het huidige League One.
Het huurt al jaren het charmante Kingdmeadow in Zuid-Londen. Een bezoek waard. Maar pas als de terugkeer naar Plough Lane straks echt een feit is, is het sprookje compleet.

Stadioncapaciteit: 4.850
Kingston Road, Kingston upon Thames
www.afcwimbledon.co.uk

Brentford FC

Griffin Park

Gallisch dorpje in een moderne voetbalmetropool
GA ERHEEN VOOR HET TE LAAT IS

Ze zijn al aan het bouwen, iets verderop bij treinstation Kew Bridge. Daar verrijst Brentford Community Stadium, de vervanger van het aloude Griffin Park, beroemd om zijn vier pubs op alle hoeken. Wie het meest authentieke, gare, oldskool voetbalstadion van Londen nog wil zien, heeft nog tot eind 2020. Brentford is nog een typisch lokale 'community club' bovendien, verweven met de gelijknamige buurt, een modale Londense wijk die in de loop der jaren amper is veranderd.
Ook qua populatie is Brentford vrijwel identiek aan pakweg dertig jaar geleden. In de huizen rondom het stadion woont nog altijd de bescheiden middenklasse. Brentford zit ingeklemd tussen rijke clubs met buitenlandse eigenaren, zoals Chelsea, Queens Park Rangers en Fulham, maar het bleef in een steeds veranderende metropool volkomen zichzelf.
Het voetbal werd de laatste jaren steeds beter met dank aan clubeigenaar Matthew Benham, een diehard Brentford-fan die rijk werd met zijn databedrijf. Na jaren van gesappel en financiële problemen is Brentford een stabiele middenmoter in het Championship geworden. een Gallisch dorpje ook. Ga er vlug heen, en je snapt waarom.

Stadioncapaciteit: 12.763
Braemar Road, Brentford TWB
www.brentfordfc.com


Van de vier pubs rondom Griffin Park is The Griffin, waarnaar het stadion vernoemd is, de beste. In de beginjaren waren hier de kleedkamers. The Griffin was toen al eigendom van de Griffin-brouwerij in Chiswick, bekend van zijn typische Londense bier Fuller's.

Nieuw stadion
WANDELEN IN KEW GARDENS

Qua locatie gaat Brentford er zeker niet op achteruit in zijn nieuwe stadion. Het wordt gebouwd bij Key Bridge, vlakbij het gelijknamige treinstation, iets ten oosten van het huidige Griffin park, mooi op loopafstand.
Pal aan de overkant van Kew Bridge kom je in de prachtige groene wijk Kew, met volop deftige Engelse pubs, en met grasvelden waarop de jeugd cricket speelt. Beroemd zijn de botanische tuinen van Kew Gardens. Niet per se een voetbalbestemming, maar toch: op een zonnige zaterdagochtend is het een prachtige plek om te wandelen. Kun je daarna nog altijd naar een van de vele pubs.

The Ealing Road Terrace
SPIEKEN IN DE ACHTERTUINEN

Griffin Park heeft nog altijd een staantribune, aan de kant van Ealing Road, achter het doel. Voor de ultieme Brentford-belevenis koop je hier, via de clubwebsite, een kaartje. Je staat er op een tribune zoals je die sinds de jaren tachtig nog amper ziet in het Engelse voetbal. Vanaf de opgang kijk je zo in de achtertuinen van de huizen, want Griffin Park wordt omringd door woonstraten.
Iedere tribune is trouwens de moeite waard, want elk hoekje van het stadion heeft zijn eigen verhaal. Van symmetrie is geen enkele sprake op Griffin Park, want het stadion is in elf decennia steeds provisorisch aangepast aan de tijd.

Local legend

Eén van de tribunes van Griffin Park heet de Bill Axbey Stand. Bill Axbey was geen oud-speler of bestuurder, maar Brentfords trouwste supporter. Hij werd in 1904 geboren in Ealing Road, pal naast het toen net geopende stadion. Axbey stierf in 2007, 102 jaar oud.

Crystal Palace FC

Selhurst Park

Sfeervol, lelijk Zuid-Londen
MEEBRULLEN MET DAVE CLARK

Alleen al voor het nummer Glad All Over van The Dave Clark Five uit 1963 moet je ooit een keer bij Crystal Palace zijn geweest. Het popliedje heeft geen directe link met voetbal, Crystal Palace of de wijk Croydon, maar het werkt fantastisch bij de opkomst van de spelers. Heel Selhurst park brult en klapt het mee.
Het oude, doorleefde stadion in Zuid-Londen heeft een opmerkelijke architectuur, met vier heel afwijkende tribunes, waarvan de hoge Holmesdale Road Stand de indrukwekkendste (en nieuwste) is.
Crystal Palace staat sinds een paar jaar bekend om zijn fanatieke, luidruchtige aanhang, aangevoerd door zogenoemde 'Ultras', een supporterscultuur die je in Engeland verder weinig tegenkomt. Niettemin is Crystal Palace een klassiek Londense club, die vaak pendelt tussen de hoogste en tweede divisie. Het huist in een deel van Zuid-Londen dat meer aanvoelt als een middelgrote, wat saaie en shabby Engelse stad.
Selhurst Park is lastig te bereiken met het openbaar vervoer. Kies je hotel daarom ten zuiden van het centrum, bijvoorbeeld in Brixton, en combineer de wedstrijd met een concert in het geweldige O2, Academy Brixton.

Stadioncapaciteit: 26.309
Whitehorse Lane, Londen SE25
www.cpfc.co.uk

Local legend

Matthew Simmons is de beroerdste Palace-fan, maar om de verkeerde redenen. Hij werd in 1995 wereldnieuws, toen Manchester United-speler Eric Cantona een karatetrap aan hem uitdeelde, nadat Simmons hem provoceerde. Simmons, destijds twintig jaar, woonde nog bij zijn moeder, vlak bij Selhurst Park. Het voorval deed zich voor op de Main Stand, de oudste tribune, die medio 2022 zal verdwijnen.

Arsenal FC

Emirates Stadium

Vooral een toffe buurt
MIJMEREN BIJ DE RESTEN VAN HIGHBURY

Zo mooi als Highbury wordt het nooit meer; dat was een stadion als een openluchtmuseum. Niet voor niets zijn de monumentale art-decogevels behouden gebleven: er zijn luxe appartementen in gevestigd, oud-speler Robert Pirès is een van de eigenaren. Het veld van weleer is nu een parkje. Loop er op wedstrijddagen vooral even langs vanaf metrostation Arsenal, zoals iedere echte 'Gunners'-fan traditioneel doet. Het maakt weemoedig, maar alles beter dan het nooit gezien hebben.
Emirates Stadium heeft de naam stil te zijn, vorig jaar werd er een heuse commissie opgericht om wat meer voetbalsfeer te creëren.
Stamford Bridge vinden we stiekem een toffer stadion, maar toch: een bezoek aan Arsenal is wel de moeite waard. De buurt rondom metrostation Holloway Road is erg leuk, ideaal voor een lange Londense middag. Eet een steak pie bij The 'Arsenal' Die Shop en loop binnen bij het heerlijke The Match Day Shop aan Hornsey Road, een winkeltje vol met voetbalsouvenirs. Het Arsenal Museum is ook de moeite waard, net als de beelden van bijvoorbeeld Dennis Bergkamp en Thierry Henry.

Stadioncapaciteit: 59.867
Hornsey Road, Londen N7
www.arsenal.com


Het geweldige The Gunners Pub aan Blackstock Road is dichter bij Highbury dan bij het Emirates, maar nog altijd op loopafstand. Het is een van de beste voetbalkroegen van Londen, ook doordeweeks. De muren zijn behangen met voetbalsouvenirs, shirts en foto's. Er is geregeld livemuziek. In de zomer eet je er prima braadworsten in de tuin, met uitzicht op de legendarische manager Herbert Chapman.

Off the pitch

Dulwich Hamlet FC
DE CLUB VAN DE HIPSTERS

Dulwich Hamlet mag zich met recht de hipsterclub van Londen noemen. Het bouwde de laatste jaren een fanbase op van jongeren die de Premier League veel te duur vonden, en die Dulwich Hamlet omarmden als hun nieuwe hobby. De club uit 1893 speelt in een roze met paars tenue en komt uit op het zesde niveau, maar trekt veel meer publiek dan andere clubs in de Isthmian League, zo'n 1.500 gemiddeld.
De aanhang staat bekend om zijn activisme; het streed openlijk voor homorechten en tegen discriminatie. Champion Hill is een tof stadionnetje. Dulwich Hamlet werd er onlangs verjaagd door een projectontwikkelaar, maar de fans wonnen op heldhaftige wijze het juridisch gevecht.

easyJet brengt je er zo
MULTICULTUREEL LUTON

Persoonlijk gaan we graag via de tunnel met de auto naar Londen, maar vlieg je toevallig met een easyJetje op London Luton Airport, ga dan beslist even naar Kenilworth Road. Het stadion van Luton Town is een onnavolgbaar samenraapsel van tribunes, waarvan de geïmproviseerde skyboxen op zichzelf al de moeite zijn. De stadionentree is bijna niet te vinden, want die ligt compleet ingebouwd tussen de huizen.
De stad Luton ligt een eindje buiten Londen, maar Luton Town is een mooi ouderwets Engels clubje. De stad is rommelig, arm en multicultureel. Tegelijkertijd heb je op het vliegveld een goede kans beroemdheden te spotten. Vanaf Luton Airport vertrekken talloze privéjets.

Overal livemuziek
O2 SHEPHERD'S BUSH EMPIRE

Als je met vrienden gaat: niks mooier om een pot voetbal op zaterdagmiddag te combineren met een concert. Check de app Songkick voor de talloze mogelijkheden in Londen, zelfs op doordeweekse avonden.
Londen heeft zo veel te gekke poptempels, dat het moeilijk is om er eentje uit te lichten, maar we doen het toch: O2 Shepherd's Bush Empire, om de hoek bij Queens Park Rangers. Vorrheen een klassiek Victoriaans theater, tegenwoordig een te gekke plek voor livemuziek. De meeste aanraders vind je in de muziekwijk Camden: KOKO, The Roundhouse en Electric Ballroom zijn alle drie geweldig. The Hawley Arms was lang de stamkroeg van Amy Winehouse. Haar standbeeld staat schuin aan de overkant.

GOUDEN TIP

Sjoerd Mossou

"De trendy wijk Shoreditch, rondom Brick Lane en Spitalfields Market, was al een van de tofste buurtjes in Londen, maar het heeft er nog een pareltje bijgekregen. Aan Dray Walk (unit 7) in de oude Truman Brewery, is sinds kort een speciale 'Classic Football Shirts'-winkel geopend met vintage voetbalshirts.
Het betreft officieel een pop-upstore, maar tot medio 2019 is hij sowieso geopend, en daarna blijven ze volgens de plannen in de buurt. Check internet voor de zekerheid of het adres nog hetzelfde is. Je koopt hier geen retro-shirts, maar originele klassieke shirts uit de jaren negentig, tachtig en zeventig. Ze zijn niet goedkoop, maar het is heerlijk struinen. De collectie is fantastisch."

Vrienden van VanBastisch